Rais wa zamani wa Kenya Uhuru Kenyatta amefanya mikutano tofauti katika makazi yake ya Gatundu na wadau wa kimataifa wa amani kujadili juhudi zinazoendelea katika eneo la mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC).
Uhuru alipokea ujumbe kutoka Taasisi ya Amani ya Ulaya (European Institute of Peace) ulioongozwa na mshauri mwandamizi Hilde F. Johnson.
Aidha, alikutana na Freddy Nkurikiye, mshauri wa masuala ya amani na usalama kwa Faure Essozimna Gnassingbé, ambaye alimtembelea kwa mazungumzo ya heshima.
“Taarifa hiyo ilieleza kuwa mikutano yote miwili ilijikita katika juhudi za kuleta amani mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC).”
Historia
Mgogoro wa mashariki mwa DRC ni miongoni mwa majanga ya kibinadamu yenye utata mkubwa na yaliyodumu kwa muda mrefu zaidi duniani. Kufikia mwaka wa 2026, hali bado ni tete, ikichochewa na chuki za kihistoria za kikabila, kinyang’anyiro cha utajiri wa madini, na mabadiliko ya miungano ya kikanda.
1. Mizizi ya Kihistoria
Mgogoro wa sasa una chimbuko lake tangu Mauaji ya Kimbari ya Rwanda ya mwaka 1994. Baada ya mauaji hayo, zaidi ya wakimbizi milioni mbili—pamoja na wanamgambo waliohusika na mauaji—walikimbilia mashariki mwa DRC (wakati huo ikiitwa Zaire). Kuingia kwao kulivuruga utulivu wa eneo hilo, na kuchochea Vita vya Kwanza (1996–1997) na Vita vya Pili (1998–2003) vya Kongo, ambavyo vilihusisha mataifa mengi ya Afrika na kupata jina la “Vita vya Dunia vya Afrika.”
2. Makundi Makuu ya Waasi
Ingawa kuna makundi mengi ya wanamgambo, makundi matatu makuu ndiyo yanatawala ukosefu wa amani kwa sasa:
- M23 (Movement of March 23): Kundi linaloongozwa zaidi na Watutsi ambalo lilirejea kwa nguvu mwishoni mwa mwaka 2021. Mapema mwaka 2025, waliteka mji wa kimkakati wa Goma na hivi karibuni wamesogea kuelekea mpaka wa Burundi.
- ADF (Allied Democratic Forces): Hapo awali lilikuwa kundi la waasi wa Uganda, lakini sasa ADF linafungamana na ISIS (Da’esh). Wanajulikana kwa mashambulizi ya kikatili dhidi ya raia katika majimbo ya Kivu Kaskazini na Ituri.
- AFC (Alliance Fleuve Congo): Muungano mpya wa kisiasa na kijeshi unaojumuisha M23 na umezidisha mapigano na majeshi ya serikali hivi karibuni.
- Kuna vikundi vya waasi vidogo vidogo kuzidi 100 Mashariki mwa DRC.
3. “Laana ya Rasilimali”
Mashariki mwa DRC ina utajiri mkubwa wa madini kama dhahabu, coltan, na cobalt—ambayo ni muhimu kwa vifaa vya kielektroniki na nishati jadidi. Sehemu kubwa ya mapigano huchochewa na biashara haramu ya madini haya. Makundi ya waasi huteka migodi ili kufadhili operesheni zao, jambo linalounda mzunguko ambapo utajiri wa eneo hilo unatumika kufadhili maangamizi yake yenyewe.
4. Hali ya Kibinadamu na Kisiasa (2026)
- Idadi Kubwa ya Wakimbizi: Kufikia katikati ya mwaka 2026, karibu watu milioni 7 wamepoteza makazi yao ndani ya nchi, na kuifanya kuwa moja ya migogoro mikubwa zaidi ya wakimbizi duniani.
- Juhudi za Kidiplomasia: Kumekuwa na majaribio ya amani hivi karibuni, kama vile Makubaliano ya Washington (Machi 2026). Hata hivyo, licha ya ahadi za kupunguza uhasama, mapigano bado yanaendelea kwa kasi.
- Kuondoka kwa UN: Kikosi cha kulinda amani cha UN (MONUSCO) kimeanza kuondoka nchini humo hatua kwa hatua, jambo linalozua hofu ya kuwepo kwa ombwe la usalama ambalo makundi ya waasi yanaweza kulitumia.
Jedwali la Muhtasari: Vichocheo vya Ukosefu wa Amani
| Kichocheo | Athari |
| Mivutano ya Kikabila | Msuguano wa kudumu kati ya jamii za wenyeji na makundi yenye uhusiano wa mipakani. |
| Utajiri wa Madini | Makundi hupigania migodi (Coltan, Dhahabu) ili kununua silaha. |
| Uhasama wa Kikanda | Tofauti kati ya DRC, Rwanda, na Burundi mara nyingi hujitokeza kupitia vita vya wakala. |
| Utawala Dhaifu | Ukosefu wa mamlaka ya serikali katika maeneo ya mbali unaruhusu wanamgambo kujifanyia sheria. |
