Taarifa ya Bruno Mutunga
Wakulima wa maeneo ya Kambi ya Juu na Shambani, viungani mwa mji wa Isiolo, wanahesabu hasara kubwa baada ya kundi la tembo kuvamia mashamba yao na kuharibu mazao yenye thamani ya mamilioni ya pesa.
Tembo hao wanaaminika kutoka hifadhi za wanyamapori zilizo karibu, wakisaka chakula na maji kufuatia ukame wa muda mrefu uliokausha malisho na vyanzo vya maji katika makazi yao ya asili.
Katika kipindi cha miezi miwili iliyopita, wanyama hao wameripotiwa kuharibu zaidi ya hekta 200 za mashamba.
Stella Muthoni, mkulima katika eneo la Kambi ya Juu, alishindwa kujizuia kulia alipokuwa akielezea jinsi mazao yake yote yalivyoharibiwa usiku mmoja. Alikuwa amepanda nyanya, vitunguu, sukuma wiki, pilipili hoho na tikitimaji kwa kutumia mkopo wa benki kama mtaji.
“Mazao yangu yote yamekanyagwa. Sijui nitalipaje mkopo,” alisema kwa huzuni akieleza ukubwa wa hasara aliyopata.
George Philip, mkulima mwingine kutoka Kambi ya Juu, alisema tembo hao walivamia kwa idadi kubwa na kuacha uharibifu mkubwa. Aliishutumu Huduma ya Wanyamapori Nchini (KWS) kwa kushindwa kufuatilia na kudhibiti mienendo ya wanyama hao ipasavyo.
“Ni jukumu la KWS kufuatilia tembo hawa na kuwalinda wakulima dhidi ya hasara kama hizi. Tunaripoti matukio haya lakini fidia haijawahi kutolewa,” alisema Philip.
Cyrus Gitonga alisema uvamizi huo ni pigo kubwa kwa maisha ya wakazi, hasa wakati shule zinakaribia kufunguliwa baada ya likizo ya katikati ya muhula.
“Tunategemea mashamba haya kulipa karo na kuendesha familia zetu. Sasa kila kitu kimeharibiwa,” alilalamika.
Aliongeza kuwa licha ya Rais kutangaza mfuko wa fidia kwa waathiriwa wa migogoro kati ya binadamu na wanyamapori, wakulima wa Isiolo hawajafaidika.
Uharibifu huo pia umewaathiri vibarua wanaotegemea kazi za mashambani. Joseph Egron, mkazi wa Kambi ya Juu, alisema vijana wengi sasa hawana ajira.
“Hakuna nafasi nyingi za ajira rasmi hapa. Watu wengi wanaishi kwa kazi za shambani. Mazao yameharibiwa, na ajira pia zimepotea,” alisema.
Francis Ewoi, mwenyekiti wa Wakulima Katika Kijiji cha Shambani, wadi ya Burat alithibitisha kuwa tembo wamekuwa wakivamia eneo hilo mara kwa mara na kuharibu mahindi, vitunguu, nyanya, tikitimaji na mazao mengine yanayosambazwa katika masoko ya kaunti ya Isiolo na kaskazini mwa Kenya.
Andrew Mola Ilere na Rebecca Kimathi ni miongoni mwa wakulima walioathirika, lakini ni sehemu ndogo tu ya wakulima wengi wanaoteseka. Wameitaka serikali ya kitaifa na ile ya kaunti kuingilia kati haraka na kuwafidia wakulima ili waweze kuendelea kuishi kwa heshima na kuepuka matatizo na taasisi za kifedha walizokopa.
Jitihada za wakulima kuwafukuza tembo hao zimekuwa hazizai matunda, kwani mara nyingi hurudi wakiwa wengi zaidi.
Kaunti ya Isiolo ina hifadhi tatu kuu za wanyamapori zenye makazi ya aina mbalimbali za wanyama. Hata hivyo, ukame unaoendelea tangu mwaka jana umewalazimu tembo kusogea karibu na makazi ya binadamu kutafuta chakula na maji, hali iliyochochea migogoro kati ya binadamu na wanyamapori.
Serikali ya Kenya ilitenga shilingi milioni 950 katika mwaka wa fedha wa 2024/2025 kufidia waathiriwa wa migogoro kati ya binadamu na wanyamapori, kufuatia mgao wa shilingi milioni 908 katika mwaka wa 2023/2024. Licha ya kulipa zaidi ya shilingi bilioni 2.8 katika miaka miwili iliyopita, bado kuna malimbikizo ya madai yaliyoidhinishwa lakini hayajalipwa yanayokadiriwa kufikia shilingi bilioni 3.5 kwa vifo, majeraha na uharibifu wa mali.
Wakulima sasa wanazisihi serikali za kitaifa na kaunti kuimarisha ufuatiliaji wa wanyamapori, kupeleka vikosi vya dharura na kuharakisha ulipaji wa fidia ili kuwasaidia kukabiliana na hasara zaidi.
