Mbunge Mteule Harold Kipchumba ametoa wito wa kuwepo kwa dhamira thabiti katika kujumuisha watu wenye ulemavu katika mchakato wa kufanya maamuzi katika nyanja zote za utawala.
Mbunge huyo wa ODM alikuwa akizungumza wakati wa mjadala wa jopo katika warsha ya mtandaoni iliyoandaliwa na Kituo cha Mafunzo na Tafiti za Bunge siku ya Jumanne.
Alieleza wasiwasi kwamba licha ya Bunge kupitisha Sheria ya Watu Wenye Ulemavu ya mwaka 2025, bado hakuna mfumo wa kuhakikisha utekelezaji wake.
“Suala hili linapima sio tu sheria zetu, bali pia uaminifu wetu kama taifa: ujumuishaji wa watu wenye ulemavu katika utawala. Kenya haina upungufu wa ahadi. Tumesaini mikataba, tumepitisha sheria, na kuandaa sera. Lakini haki zilizoandikwa kwenye karatasi hazibadilishi maisha—utekelezaji ndio hubadilisha,” alibainisha.
Alisema kuwa ingawa sheria hiyo mpya ni ya maendeleo, bado haijakamilika hadi pale ambapo mfumo wa kuhakikisha utekelezaji wake utakapoanzishwa.
“Tunaweka ujumuishaji kwenye sheria kwa asilimia 5, lakini katika vitendo tunatekeleza asilimia 2. Hatuwezi kusimamia utekelezaji nje ya Bunge ilhali sisi wenyewe hatufuati ndani yake,” aliongeza.
Mbunge huyo ambaye pia anaongoza jukwaa la wazazi wenye watoto walemavu, alifichua kuwa Chama cha Wabunge wanaotetea masuala ya ulemavu nchini Kenya (KEDIPA), baada ya kupitishwa kwa sheria hiyo, kilimwendea Spika wa Bunge kushinikiza kuanzishwa kwa Kamati ya Bunge itakayoshughulikia utekelezaji wa sheria hiyo.
“Kama KEDIPA, hivi karibuni tulimwendea Spika kushinikiza kuundwa kwa Kamati ya Ujumuishaji wa Watu Wenye Ulemavu itakayosimamia wizara, idara na wakala za serikali kuhusu ujumuishaji huo,” alisema mbunge huyo.
Kwa sasa, usimamizi wa ujumuishaji wa watu wenye ulemavu katika utawala unaongozwa na Kamati ya Uchaguzi ya Uwiano wa Kitaifa na Fursa Sawa, pamoja na masuala mengine ya utofauti ili kuhakikisha usawa wa fursa kwa wote.
Mbunge huyo ambaye aliteuliwa kuingia Bunge la Kitaifa mwaka jana, alishiriki katika jukwaa hilo pamoja na wataalamu wa masuala ya ulemavu.
Miongoni mwao alikuwa Dkt. Samuel Kabue, Kamishna katika Tume ya Kanisa ya Masuala ya Kimataifa chini ya Baraza la Makanisa Duniani, ambaye pia ni Mwenyekiti wa Jukwaa la Utetezi wa Haki za Watu Wenye Ulemavu, pamoja na Bi. Elizabeth Chesang, Mwenyekiti wa Baraza la Kitaifa la Watu Wenye Ulemavu (NCPWD).
Wataalamu hao walilalamika kuwa licha ya kuwepo kwa vifungu katika Katiba na sheria, ujumuishaji wa watu wenye ulemavu mara nyingi huzingatiwa baadaye badala ya kuwa kipaumbele.
Warsha hiyo ya mtandaoni yenye mada “Zaidi ya Ishara Tu: Kuingiza Kimkakati Ujumuishaji wa Watu Wenye Ulemavu katika Utawala” ilivutia washiriki zaidi ya 200 kupitia jukwaa la CPST na pia kupitia kituo cha YouTube cha Bunge.
Washiriki walitaka kufahamu jinsi utekelezaji wa Sheria ya Watu Wenye Ulemavu utakavyosaidia kuharakisha utekelezaji wa vifungu vya Katiba vinavyohusu kundi hilo.
Katiba ya Kenya ya mwaka 2010 inataka watu wenye ulemavu wachukue angalau asilimia 5 ya nafasi za kuchaguliwa na kuteuliwa.
Sheria ya Watu Wenye Ulemavu ya mwaka 2025 inasisitiza hilo, ikihitaji utekelezaji wa asilimia 5 katika ajira na ushiriki wa kisiasa.
Jukwaa hilo pia lilisisitiza umuhimu wa kushughulikia uwakilishi mdogo wa watu wenye ulemavu wa kisaikolojia, kiakili na ukuaji wa neva, ambao bado wanakumbana na unyanyapaa unaotokana na mtazamo wa kitabibu unaowatambua kama wagonjwa.
